Ar smaoinigh tú riamh ar an bhfáth a bhfuil teorainn leis an airde is féidir le heitleáin a bhaint amach? Mar is eol dúinn, ní bhíonn eitleáin thipiciúla ag eitilt os cionn leibhéal eitilte (FL) 550 de ghnáth, is é sin 55 000 troigh, nó thart ar 17 gciliméadar. Is féidir le cuid acu dul beagán níos airde, amhail an Concorde atá curtha ar scor le fada, nó aerárthaí míleata nó taighde, agus, i roinnt tíortha, cuirtear Seirbhísí Rialaithe Aerthráchta ar fáil suas le leibhéal eitilte 660 – thart ar 20 ciliméadar, cé nach féidir le formhór na n‑aerárthaí oibriú ag an airde sin.
Chun an chéad cheist a fhreagairt, is iad a srianta deartha an chúis le teorainn airde d’fhormhór na n‑aerárthaí, lena n‑áirítear feidhmíocht innill, an t‑ardú ar féidir leo a ghiniúint, brúchóiriú cábáin agus spleáchas ar chórais loingseoireachta ar talamh. Ag airde foircneach, éiríonn an dlús aeir ró-thanaí le haghaidh gnáth-innill scairde, agus ní fhormheastar áiseanna loingseoireachta talamhbhunaithe níos sine, agus níl siad iontaofa le haghaidh airde níos airde ach an oiread.
Ach tá tuilleadh ‘aerspáis’ thuas ann. Níl teorainneacha sainithe ná comhaontaithe go soiléir go fóill, ach idir an spéir ina n‑eitlíonn eitleáin agus an rud ar a dtugaimid ‘spás’, tá réimse ann dá dtagraíonn EASA mar ‘aerspás níos airde’, ar féidir é a úsáid freisin le haghaidh seirbhísí agus aeriompair. Cé gur féidir le feithiclí áirithe oibriú ag airde mar sin cheana féin, tá gá le tuilleadh forbartha chun a gcumas a leathnú agus chun tacú le húsáid rialta.
Agus tionscal eitlíochta ag síorathrú, d’fhéadfadh oibríochtaí in aerspás níos airde a bheith ar cheann de na chéad rudaí móra eile. Agus ós rud é gur mian le EASA a bheith réidh don nuálaíocht, tá an Ghníomhaireacht ag féachaint go géar cheana féin ar an tionchar, ar na deiseanna, ar na dúshláin agus ar an gcreat rialála a d’fhéadfadh a bheith ann d’oibríochtaí aerspáis níos airde.
Líne Kármán – an limistéar faoina nglactar leis go ginearálta mar ‘thús an spáis’
Oibríochtaí eitlíochta traidisiúnta
Oibríochtaí aerspáis níos airde
Cianspás
Úsáidí agus buntáistí
Beidh an t‑aerspás níos airde á líonadh ag cineálacha éagsúla aerárthaí, amhail córais ardáin airde móire (nó bréagsatailítí) agus balúin, mar a thugtar orthu, ar féidir leo feabhsuithe a chur ar na seirbhísí a úsáidimid go léir, amhail chun críoch teileachumarsáide nó loingseoireachta, mar shampla, agus uirlisí níos fearr a cheadú le haghaidh taighde eolaíoch. Tá an tionscal ag féachaint freisin ar aerárthaí paisinéirí forshonacha agus hipearsonacha, rud a d’fhágfadh go mbeadh an t‑aerthaisteal i bhfad ní ba thapúla; agus capsúil arna n‑iompar ag balúin strataisféaracha le haghaidh turasóireacht ‘neas-spáis’. Mar sin, i raon na gcineálacha feithiclí tá idir fheithiclí an-mhall agus fheithiclí an-tapa.
Beidh tairbhí do réimsí eile, lena n‑áirítear an ghnáth-eitlíocht, go háirithe ó thaobh na nuálaíochta agus na feidhmíochta comhshaoil de, mar thoradh ar thaighde a bhaineann le hoibríochtaí a dhéanamh san aerspás níos airde. Is féidir tairbhí socheacnamaíocha a bheith ag baint leis freisin trí níos mó fostaíochta a ghiniúint. San alt déanaimid a chíoradh níos doimhne na tairbhí agus na haerárthaí a bhainfidh úsáid as an aerspás níos airde: Oibríochtaí aerspáis níos airde: cad leis a mbeifear ag súil?
Ag féachaint chun cinn: obair EASA maidir le hoibríochtaí aerspáis níos airde
In 2023, d’fhoilsigh EASA Togra le haghaidh Treochlár maidir le hoibríochtaí aerspáis níos airde ar measúnú tosaigh ach cuimsitheach é ar na dúshláin a bhaineann le hoibríochtaí amach anseo san aerspás níos airde.
Leanann obair na Gníomhaireachta sa réimse seo ar aghaidh leis na cuspóirí seo a leanas:
- feabhas a chur ar shaineolas institiúidí an Aontais Eorpaigh agus ar shaineolas poiblí maidir le hoibríochtaí aerspáis níos airde a bheidh ann amach anseo;
- sonraí eolaíocha a chur ar fáil chun tacú leis an gcinnteoireacht amach anseo;
- measúnuithe tionchair rialála agus anailísí ar bhearnaí a dhéanamh, bunaithe ar shonraí eolaíocha agus oibiachtúla;
- creat rialála a fhorbairt chun oibríochtaí aerspáis níos airde a chumasú in aerspás an Aontais Eorpaigh bunaithe ar roghanna bailíochtaithe.
Chun an méid thuas a bhaint amach faoi dheireadh 2027, tá EASA i gceannas ar roinnt gníomhaíochtaí d’fhonn an méid seo a leanas a dhéanamh:
- feasacht a chothú maidir le hoibríochtaí aerspáis níos airde;
- staidéir eolaíocha a dhéanamh lena gcumhdaítear ábhair amhail sábháilteacht, inbhuanaitheacht, cibearshlándáil, sláinte an duine agus caighdeáin leighis;
- Fógra maidir le Leasú Beartaithe a dhréachtú, ar ceann de na céimeanna sa phróiseas ceaptha rialacha é, le haghaidh oibríochtaí aerspáis níos airde. Is féidir tuilleadh a léamh faoin cheapadh rialacha ar EASA Light freisin.
Is féidir leat na forbairtí agus na staidéir ar oibríochtaí aerspáis níos airde ar EASA Pro (ar fáil i mBéarla amháin) a leanúint.
Tá réimse leathan deiseanna agus dúshlán ag baint le hiniúchadh a dhéanamh ar an aerspás níos airde agus is cinnte go bhfuil go leor ceisteanna fós le freagairt. Cé go bhfuil an teicneolaíocht fós ag teacht in aibíocht, tá fréamhshamhlacha agus eitiltí taispeántais ar siúl cheana féin ar fud an domhain. Sna blianta amach romhainn, múnlóidh torthaí taighde, trialacha oibríochtúla agus obair rialála de réir a chéile conas is féidir oibríochtaí aerspáis níos airde a thabhairt isteach go sábháilte san Eoraip.
Is ábhar domhanda iad oibríochtaí aerspáis níos airde, agus tá EASA ag obair i gcomhar le comhpháirtithe idirnáisiúnta, lena n‑áirítear údaráis eitlíochta náisiúnta eile agus eagraíochtaí amhail ICAO, chun tacú le cur chuige comhchuibhithe i leith oibríochtaí amach anseo. Tá gá leis an mbunobair sin ar fad a ndéanann EASA chun leanúntas sábháilteachta a áirithiú agus chun a áirithiú go bhfanfaidh an tsábháilteacht ar an leibhéal is airde, agus go mbeidh sí comhréireach le cineál na n‑oibríochtaí. Cé go bhféadfadh sé roinnt blianta a thógáil fós sula bhfeicfear níos mó ag tarlú san aerspás níos airde, is sampla eile de thiomantas na Gníomhaireachta don nuálaíocht agus don tsábháilteacht eitlíochta – san aer gan teorainneacha – obair EASA ar an ábhar seo.