Qatt staqsejt għaliex hemm limitu għall-altitudni li jistgħu jtiru l-ajruplani? Ajruplani tipiċi kif nafuhom aħna, normalment ma jtirux ogħla mil-Livell tat-Titjira (FL) 550, li jfisser 55,000 pied – madwar 17-il kilometru. Xi wħud jistgħu jtiru ftit ogħla, bħall-Concorde li ilu rtirat, jew inġenji tal-ajru militari jew ta’ riċerka, u, f’xi pajjiżi, is-Servizzi ta’ Kontroll tat-Traffiku tal-Ajru huma pprovduti sa FL 660 – madwar 20 kilometru, minkejja li l-parti l-kbira tal-inġenji tal-ajru ma jistgħux joperaw f’dak l-għoli.
Biex titwieġeb il-mistoqsija inizjali, il-limitu tal-altitudni għall-parti l-kbira tal-inġenji tal-ajru jirriżulta mir-restrizzjonijiet tad-disinn tagħhom, li jinkludu l-prestazzjoni tal-magna, l-irfigħ li jistgħu jiġġeneraw, il-pressjoni tal-kabina, u d-dipendenza fuq sistemi ta’ navigazzjoni bbażati fuq l-art. F’altitudnijiet estremi, id-densità tal-arja ssir irqiqa wisq għall-magni bil-ġett konvenzjonali, u għajnuniet tan-navigazzjoni antiki bbażati fuq l-art mhumiex approvati u mhumiex affidabbli għal altitudnijiet ogħla.
Iżda hemm aktar “spazju tal-ajru” hemm fuq. Għad ma hemmx fruntieri ddefiniti jew maqbula b’mod ċar, iżda bejn is-sema fejn l-ajruplani jtiru u dak li aħna nafu bħala “spazju”, hemm żona li l-EASA tirreferi għaliha bħala “spazju tal-ajru ogħla”, li tista’ tintuża wkoll għas-servizzi u t-trasport bl-ajru. Filwaqt li ċerti vetturi diġà jistgħu joperaw f’għoli bħal dan, huwa meħtieġ aktar żvilupp biex jespandi l-kapaċitajiet tagħhom u jappoġġa l-użu regolari.
B’industrija tal-avjazzjoni li dejjem tevolvi, l-operazzjonijiet fl-ispazju tal-ajru ogħla jistgħu jkunu waħda mill-affarijiet kbar li jmiss. U minħabba li l-EASA trid tkun lesta għall-innovazzjoni, l-Aġenzija diġà qed tħares mill-qrib lejn l-impatt, l-opportunitajiet, l-isfidi u qafas regolatorju possibbli għall-Operazzjonijiet tal-Ispazju tal-Ajru Ogħla.
Linja Kármán - ġeneralment aċċettata bħala l-“bidu tal-ispazju”
Operazzjonijiet tal-Avjazzjoni Tradizzjonali
Operazzjonijiet tal-Ispazju tal-Ajru Ogħla
Spazju
Użi u benefiċċji
Tipi differenti ta’ inġenji tal-ajru se jkunu qed jimlew l-ispazju tal-ajru ogħla, bħall-hekk imsejħa Sistemi ta’ Pjattaforma ta’ Altitudni Għolja (jew psewdosatelliti) u blalen tal-arja, li jistgħu jwasslu għal titjib fis-servizzi li nużaw kollha kemm aħna, bħat-telekomunikazzjoni jew għal skopijiet ta’ navigazzjoni, pereżempju, u jippermettu għodod aħjar għar-riċerka xjentifika. L-industrija qed tħares ukoll lejn inġenji tal-ajru tal-passiġġieri supersoniċi u ipersoniċi, li jagħmlu l-ivvjaġġar bl-ajru ħafna aktar mgħaġġel; u kapsuli li jinġarru minn bżieżaq stratosferiċi għat-turiżmu “qrib l-ispazju”. Għalhekk, l-ispettru tat-tipi ta’ vetturi jvarja minn bil-mod ħafna għal rapidi ħafna.
Ir-riċerka relatata mal-fatt li l-operazzjonijiet fl-ispazju tal-ajru ogħla jsiru realtà mifruxa se ġġib benefiċċji għal oqsma oħra, inkluża l-avjazzjoni konvenzjonali, b’mod partikolari f’termini ta’ innovazzjoni u prestazzjoni ambjentali. Dan jista’ jġib ukoll benefiċċji soċjoekonomiċi billi jiġġenera aktar impjiegi. Nidħlu aktar fil-fond fil-benefiċċji u l-inġenju tal-ajru li se jkun qed juża l-ispazju tal-ajru ogħla fl-artiklu: Operazzjonijiet tal-Ispazju tal-Ajru Ogħla: X’inhu mistenni?
Inħarsu ’l Quddiem: Il-ħidma tal-EASA fuq l-Operazzjonijiet tal-Ispazju tal-Ajru Ogħla
Fl-2023, l-EASA ppubblikat Proposta għal Pjan Direzzjonali dwar l-Operazzjonijiet tal-Ispazju tal-Ajru Ogħla, valutazzjoni inizjali iżda komprensiva tal-isfidi tal-operazzjonijiet futuri fl-ispazju tal-ajru ogħla.
Il-ħidma tal-Aġenzija f’dan il-qasam tkompli bl-objettivi li ġejjin:
- it-titjib tal-għarfien tal-istituzzjonijiet tal-Unjoni Ewropea u tal-pubbliku dwar l-Operazzjonijiet futuri tal-Ispazju tal-Ajru Ogħla;
- il-forniment ta’ data xjentifika għall-appoġġ tat-teħid ta’ deċiżjonijiet fil-futur;
- it-twettiq ta’ valutazzjonijiet tal-impatt regolatorji u analiżi tal-lakuni, abbażi ta’ data xjentifika u oġġettiva;
- l-iżvilupp ta’ qafas regolatorju li jippermetti l-Operazzjonijiet tal-Ispazju tal-Ajru Ogħla fl-ispazju tal-ajru tal-Unjoni Ewropea abbażi ta’ għażliet ivvalidati.
Biex jinkiseb dan ta’ hawn fuq sa tmiem l-2027, l-EASA qed tmexxi għadd ta’ attivitajiet sabiex:
- iżżid is-sensibilizzazzjoni dwar l-Operazzjonijiet tal-Ispazju tal-Ajru Ogħla;
- twettaq studji xjentifiċi li jkopru suġġetti bħas-sikurezza, is-sostenibbiltà, iċ-ċibersigurtà, is-saħħa tal-bniedem u l-istandards mediċi;
- tabbozza Avviż ta’ Emenda Proposta, wieħed mill-passi fil-proċess tat-tfassil tar-regoli, għall-Operazzjonijiet tal-Ispazju tal-Ajru Ogħla. Tista’ taqra aktar dwar it-Tfassil tar-Regoli fuq EASA Light.
Tista’ ssegwi l-iżviluppi u l-istudji dwar l-Operazzjonijiet tal-Ispazju tal-Ajru Ogħla fuq EASA Pro (disponibbli biss bl-Ingliż).
L-esplorazzjoni tal-ispazju tal-ajru ogħla toħloq firxa wiesgħa ta’ opportunitajiet u sfidi u ċertament għad hemm ħafna mistoqsijiet li jridu jitwieġbu. Filwaqt li t-teknoloġija għadha qed timmatura, diġà qed isiru prototipi u jitwettqu titjiriet ta’ dimostrazzjoni madwar id-dinja. Matul is-snin li ġejjin, ir-riżultati tar-riċerka, il-provi operazzjonali u l-ħidma regolatorja se jsawru b’mod progressiv il-mod li bih l-Operazzjonijiet tal-Ispazju tal-Ajru Ogħla jistgħu jiġu introdotti b’mod sikur fl-Ewropa.
L-Operazzjonijiet tal-Ispazju tal-Ajru Ogħla huma suġġett globali, u l-EASA qed taħdem f’koordinazzjoni mas-sħab internazzjonali, inklużi awtoritajiet u organizzazzjonijiet nazzjonali oħra tal-avjazzjoni bħall-ICAO, biex tappoġġa approċċ armonizzat għal operazzjonijiet futuri. Din il-ħidma preparatorja kollha mill-EASA hija meħtieġa sabiex tiġi żgurata kontinwità tas-sikurezza u sabiex is-sikurezza tibqa’ fl-ogħla livell u proporzjonata mat-tip ta’ operazzjonijiet. Filwaqt li jaf jgħaddu xi snin sakemm naraw aktar affarijiet jiġru fl-ispazju tal-ajru ogħla, il-ħidma tal-EASA dwar dan is-suġġett hija eżempju ieħor tal-impenn tal-Aġenzija għall-innovazzjoni u s-sikurezza tal-avjazzjoni – fl-ajru mingħajr limiti.