Hebt u zich ooit afgevraagd waarom vliegtuigen maar tot een bepaalde hoogte mogen vliegen? De meeste vliegtuigen zoals we die kennen vliegen normaal gesproken niet boven vliegniveau (FL) 550, d.w.z. 55 000 voet (ongeveer 17 kilometer). Sommige vliegtuigen kunnen iets hoger vliegen, zoals de al lang geleden buiten gebruik gestelde Concorde, militaire vliegtuigen en onderzoeksvliegtuigen, en in sommige landen worden luchtverkeersleidingsdiensten aangeboden tot FL 660 (ongeveer 20 kilometer), ook al kunnen de meeste vliegtuigen niet op die hoogte vliegen.
Om de bovenstaande vraag te beantwoorden: de hoogtegrens voor de meeste vliegtuigen wordt bepaald door ontwerpbeperkingen, waaronder het motorvermogen, de opwaartse kracht die ze kunnen genereren, de cabinedrukregeling en de afhankelijkheid van navigatiesystemen op de grond. Op extreme hoogten wordt de luchtdichtheid te laag voor conventionele straalmotoren, en oudere, grondgebonden navigatiehulpmiddelen zijn niet goedgekeurd en niet betrouwbaar voor grotere hoogten.
Maar daarboven is wel meer “luchtruimte”. Er zijn nog geen duidelijk afgebakende of overeengekomen grenzen, maar tussen het luchtruim waar vliegtuigen vliegen en dat wat we kennen als “de ruimte”, ligt een gebied dat door EASA wordt aangeduid als “het hogere luchtruim”, dat ook kan worden gebruikt voor diensten en luchtvervoer. Hoewel bepaalde luchtvaartuigen al op dergelijke hoogten kunnen vliegen, is verdere ontwikkeling nodig om de capaciteiten van dergelijke toestellen uit te breiden en regelmatig gebruik ervan te ondersteunen.
Met een zich steeds verder ontwikkelende luchtvaartindustrie zouden vluchten in het hogere luchtruim wel eens een belangrijke volgende ontwikkeling kunnen zijn. En omdat EASA klaar wil zijn voor innovatie, doet het Agentschap nu al uitgebreid onderzoek naar de gevolgen, kansen en uitdagingen en een mogelijk regelgevingskader voor vluchten in het hogere luchtruim.
De Kármán-lijn – algemeen aanvaard als het “begin van de ruimte”
Traditionele luchtvaartactiviteiten
Vluchten in het hogere luchtruim
De ruimte
Toepassingen en voordelen
Verschillende soorten luchtvaartuigen zullen het hogere luchtruim gaan vullen, zoals de zogeheten High-Altitude Platform Systems (of pseudo-satellieten) en ballonnen, die verbeteringen kunnen opleveren voor diensten waar we allemaal gebruik van maken, bijvoorbeeld voor telecommunicatie- of navigatiedoeleinden, en die betere instrumenten voor wetenschappelijk onderzoek mogelijk maken. De sector doet ook onderzoek naar supersonische en hypersonische passagiersvliegtuigen, die het luchtvervoer veel sneller zouden maken, en naar door stratosferische ballonnen vervoerde capsules voor toerisme “in de nabije ruimte”. Het spectrum van typen vaartuigen varieert dus van zeer traag tot zeer snel.
Onderzoek naar het grootschalig realiseren van vluchten in het hogere luchtruim zal ook op andere terreinen voordelen opleveren, waaronder de conventionele luchtvaart, met name op het gebied van innovatie en milieuprestaties. Het kan ook sociaaleconomische voordelen opleveren doordat er meer werkgelegenheid wordt gecreëerd. We gaan dieper in op de voordelen en de luchtvaartuigen die gebruik zullen maken van het hogere luchtruim in het artikel: Vluchten in het hogere luchtruim: Wat te verwachten?
Vooruitblik: De werkzaamheden van EASA op het gebied van vluchten in het hogere luchtruim
In 2023 publiceerde EASA een Voorstel voor een routekaart voor vluchten in het hogere luchtruim, een eerste maar uitgebreide beoordeling van de uitdagingen van toekomstige vluchten in het hogere luchtruim.
Het werk van het Agentschap op dit gebied wordt voortgezet op basis van de volgende doelstellingen:
- de kennis van de instellingen van de Europese Unie en het publiek over de toekomstige vluchten in het hogere luchtruim vergroten;
- wetenschappelijke gegevens verstrekken ter ondersteuning van toekomstige besluitvorming;
- effectbeoordelingen met betrekking tot de regelgeving en kloofanalyses uitvoeren op basis van wetenschappelijke en objectieve gegevens;
- een regelgevingskader ontwikkelen om vluchten in het hogere luchtruim boven de Europese Unie mogelijk te maken op basis van gevalideerde opties.
Om dit doel tegen eind 2027 te bereiken, coördineert EASA momenteel een aantal activiteiten om:
- bewustzijn te creëren over vluchten in het hogere luchtruim;
- wetenschappelijke studies uit te voeren over onderwerpen als veiligheid, duurzaamheid, cyberbeveiliging, menselijke gezondheid en medische normen;
- een ontwerp op te stellen voor een kennisgeving van voorgestelde wijziging, een van de stappen in het regelgevingsproces, voor vluchten in het hogere luchtruim. Meer informatie over regelgeving vindt u op EASA Light.
U kunt de ontwikkelingen en studies over vluchten in het hogere luchtruim volgen op EASA Pro (alleen beschikbaar in het Engels).
De verkenning van het hogere luchtruim biedt een breed scala aan mogelijkheden en uitdagingen, en er moeten zeker nog veel vragen worden beantwoord. Hoewel de technologie nog in ontwikkeling is, zijn er al prototypes en vinden er wereldwijd demonstratievluchten plaats. De komende jaren zullen onderzoeksresultaten, operationele tests en werkzaamheden op het gebied van de regelgeving geleidelijk vormgeven aan de manier waarop vluchten in het hogere luchtruim in Europa veilig kunnen worden ingevoerd.
vluchten in het hogere luchtruim zijn een mondiale kwestie en EASA werkt samen met internationale partners, waaronder andere nationale luchtvaartautoriteiten en -organisaties zoals ICAO, aan de ondersteuning van een geharmoniseerde aanpak van toekomstige activiteiten. Al deze voorbereidingen door EASA zijn nodig om een veiligheidscontinuüm te waarborgen en ervoor te zorgen dat de veiligheid op het hoogste niveau blijft en in verhouding staat tot het soort activiteiten. Hoewel het nog enkele jaren kan duren voordat er meer gebeurt in het hogere luchtruim, is het werk van EASA op dit gebied opnieuw een voorbeeld van de toewijding van het Agentschap aan innovatie en luchtvaartveiligheid – in de lucht zonder grenzen.