Voor een passagier is de term “platforminspectie” misschien niet heel veelzeggend. Maar vliegtuigexploitanten weten dat deze inspecties nu eenmaal bij het vak horen. Ze hebben “platform” (de term voor de “parkeerruimte” van het luchtvaartuig) in hun naam omdat deze inspecties op het platform worden uitgevoerd onmiddellijk na aankomst en/of net voor vertrek van een luchtvaartuig.
Wat is een platforminspectie?
Een platforminspectie is een beoordeling ter plaatse waarmee onmiddellijke veiligheidsrisico’s aan de nationale luchtvaartautoriteiten worden gemeld en gegevens worden verstrekt voor verdere analyse door het EASA. Op basis van deze analyse worden trends en structurele veiligheidsproblemen in kaart gebracht. Platforminspecties worden uitgevoerd terwijl het vliegtuig tussen twee vluchten door op de grond staat. De inspecties richten zich onder meer op de documenten en handleidingen van het vliegtuig, de vergunningen van de bemanning, de uiterlijke staat van het vliegtuig en de aanwezigheid en de staat van de verplichte veiligheidsuitrusting in de cabine. Deze inspecties worden uitgevoerd door inspecteurs van de nationale luchtvaartautoriteiten.
Het EASA coördineert het programma in alle deelnemende landen (zowel EU-lidstaten als niet-EU-landen) en zorgt ervoor dat de inspecties volgens een gemeenschappelijke norm worden uitgevoerd. De inspecties zelf worden echter uitgevoerd door de nationale luchtvaartautoriteit van elk land.
Deze geharmoniseerde aanpak houdt in dat inspecties, ongeacht waar een vliegtuig landt, op soortgelijke wijze worden uitgevoerd.
Wat controleren de inspecteurs?
Bij platforminspecties wordt gebruikgemaakt van een gestandaardiseerde checklist in alle deelnemende landen.
De inspecteurs richten zich op de staat van het luchtvaartuig en eventuele zichtbare technische problemen, de luchtvaartuigdocumentatie, zoals certificaten en handboeken, bewijzen van bevoegdheid voor cockpitpersoneel en de staat van de verplichte cabineveiligheidsuitrusting.
In sommige gevallen kunnen er aanvullende controles plaatsvinden, bijvoorbeeld alcoholcontroles bij bemanningsleden. Afhankelijk van de nationale procedures kunnen de bemanningsleden ook worden getest op de aanwezigheid van psychoactieve stoffen.
Inspecteurs streven ernaar verstoringen tot een minimum te beperken en vertragingen te voorkomen; de samenwerking tussen inspecteurs en de bemanning speelt een belangrijke rol bij de efficiënte uitvoering van de inspectie.
Wie wordt er gecontroleerd?
Luchtvaartuigen die vliegen naar of vanuit een aan het programma deelnemend land kunnen aan een platforminspectie worden onderworpen. Het EU-programma voor platforminspecties heeft alleen betrekking op platforminspecties van buitenlandse vliegtuigexploitanten, d.w.z. exploitanten uit een ander land dan het land dat de inspectie uitvoert. Platforminspecties bij nationale vliegtuigexploitanten vallen onder de verantwoordelijkheid van de desbetreffende nationale luchtvaartautoriteit en maken geen deel uit van het EU-programma voor platforminspecties. In de praktijk betekent dit bijvoorbeeld dat een inspectie van een Finse exploitant op een luchthaven in Spanje onder het EU-programma voor platforminspecties valt, terwijl een platforminspectie van een Spaanse exploitant in Spanje daar niet onder valt.
Niet zo voorspelbaar als het lijkt
In tegenstelling tot geregelde audits vinden platforminspecties op korte termijn plaats. Vliegtuigexploitanten worden niet van tevoren geïnformeerd. Hierdoor kunnen inspecteurs vliegtuigen en bemanningen in hun werkomgeving observeren, in plaats van in een vooraf ingerichte setting. Dat geeft een goed beeld van de dagelijkse gang van zaken.
Verschillende bevindingen behoren tot verschillende categorieën
Niet alle bevindingen zijn gelijk. Elk probleem dat tijdens een inspectie wordt vastgesteld, wordt ingedeeld op basis van de ernst ervan.
- Bevindingen van categorie 1 zijn van ondergeschikt belang en hebben een geringe invloed op de veiligheid.
- Bevindingen van categorie 2 zijn ernstiger en vereisen corrigerende maatregelen en feedback van de exploitant achteraf, maar verhindert niet dat de vlucht kan worden voortgezet.
- Bevindingen van categorie 3 zijn het ernstigst en vereisen dat er corrigerende maatregelen worden genomen voordat de vlucht kan worden hervat; daarna moet de exploitant feedback geven.
De ernst en de frequentie van de bevindingen worden door het EASA in zijn gegevensanalyse in aanmerking genomen, wat ertoe kan leiden dat bepaalde exploitanten van luchtvaartuigen extra aandacht moeten krijgen.
Van de startbaan tot vogelvluchtperspectief
Elke inspectie in het kader van het EU-platforminspectieprogramma wordt opgenomen in een gezamenlijke database – de zogenaamde platforminspectietool – die zowel nationale luchtvaartautoriteiten als exploitanten de mogelijkheid biedt om informatie uit te wisselen over eerdere inspecties en de tijdens die inspecties aan de orde gestelde punten aan te pakken; bovendien levert deze tool het EASA de gegevens die nodig zijn voor de analyse van individuele exploitanten en voor het verkrijgen van een breder beeld van trends en potentiële risico’s in verschillende regio’s en wereldwijd.
Twee keer per jaar beoordelen het EASA en vertegenwoordigers van de nationale luchtvaartautoriteiten de resultaten van individuele exploitanten om te bepalen of zij al dan niet prioriteit moeten krijgen. De resultaten van deze evaluatie worden door de Europese Commissie ook beschouwd als input voor de besprekingen over de zwarte lijst van luchtvaartmaatschappijen. Deze evaluatie draagt er ook toe bij dat alle landen dezelfde normen hanteren en van elkaar leren.
Europese zwarte lijst van luchtvaartmaatschappijen
Op de Europese zwarte lijst van luchtvaartmaatschappijen staan commerciële luchtvaartmaatschappijen (voor passagiers en vracht) die ofwel niet voldoen aan internationale veiligheidsnormen, ofwel gecertificeerd zijn in landen waar de bevoegde autoriteiten niet over certificeringsnormen beschikken en/of onvoldoende toezicht houden. Luchtvaartmaatschappijen die op de zwarte lijst staan, mogen geen vluchten naar, binnen en vanuit de EU uitvoeren, ook niet als zij alleen overvliegen. Ook luchtvaartmaatschappijen die niet naar de EU vliegen, kunnen op deze lijst worden geplaatst om burgers die buiten de EU reizen, te beschermen tegen bestaande veiligheidsproblemen.
Deze lijst valt niet onder de verantwoordelijkheid van het EASA, maar wordt beheerd door de Europese Commissie (DG MOVE). De resultaten van de vergunningsprocedure voor derde landen van het EASA en van de platforminspecties zijn evenwel belangrijke elementen voor de Europese zwarte lijst van luchtvaartmaatschappijen.
Een systeem dat de grenzen overschrijdt
Platforminspecties beperken zich niet alleen tot de Europese Unie. Aan het programma nemen vijftig landen uit de hele wereld deel – zowel EU-lidstaten als niet-EU-landen.
Deelname aan het EU-programma voor platforminspectie is verplicht voor EASA-lidstaten. Het EASA heeft werkafspraken gesloten met lidstaten die geen lid zijn van het agentschap, maar wel aan het programma deelnemen.
Tijdens regelmatige bijeenkomsten, de zogenaamde RICS (vergaderingen over de coördinatie en normalisatie van platforminspecties), komen deskundigen bijeen om gemeenschappelijke uitdagingen en verbeteringen van het programma te bespreken. Tegelijkertijd wordt gewerkt aan de ontwikkeling van nieuwe instrumenten en systemen om gegevensanalyse en samenwerking efficiënter te maken en de controlelast voor zowel de inspecteurs als de luchtvaartuigexploitanten te verminderen.