Dla pasażera pojęcie „inspekcja na płycie” może niewiele znaczyć. Jednak operatorzy statków powietrznych wiedzą, że stanowi ono nieodłączną część tej branży. Termin „płyta” (oznaczający „parking” dla statków powietrznych) odnosi się do faktu, że kontrole te są przeprowadzane na płycie bezpośrednio po przylocie lub tuż przed odlotem statku powietrznego.
Czym jest inspekcja na płycie?
Inspekcja na płycie to ocena przeprowadzana na miejscu, której celem jest identyfikacja bezpośrednich zagrożeń dla bezpieczeństwa i przekazanie ich krajowym organom lotnictwa oraz dostarczenie danych do dalszej analizy prowadzonej przez EASA. Na podstawie tej analizy identyfikowane są trendy i kwestie dotyczące bezpieczeństwa strukturalnego. Inspekcje na płycie przeprowadza się, gdy statek powietrzny znajduje się na ziemi w przerwie między lotami. Inspekcje te dotyczą między innymi dokumentacji i instrukcji obsługi statku powietrznego, licencji członków załogi lotniczej, widocznego stanu technicznego statku powietrznego oraz obecności i stanu obowiązkowego wyposażenia bezpieczeństwa w kabinie. Inspekcje te są przeprowadzane przez inspektorów z krajowych władz lotniczych.
EASA koordynuje realizację programu we wszystkich uczestniczących państwach (członkowskich i spoza UE), zapewniając stosowanie jednolitych standardów podczas przeprowadzania inspekcji. Niemniej jednak za przeprowadzanie samych inspekcji odpowiadają właściwe krajowe władze lotnicze.
Takie zharmonizowane podejście oznacza, że niezależnie od miejsca lądowania statku powietrznego inspekcje przeprowadzane są w podobny sposób.
Co sprawdzają inspektorzy?
Inspekcje na płycie przeprowadzane są zgodnie ze znormalizowaną listą kontrolną stosowaną we wszystkich krajach uczestniczących w programie.
Inspektorzy zwracają uwagę na stan statku powietrznego i wszelkie widoczne usterki techniczne, dokumentację statku powietrznego obejmującą między innymi certyfikaty i instrukcje, licencje załogi lotniczej oraz stan obowiązkowego wyposażenia bezpieczeństwa w kabinie.
W niektórych przypadkach możliwe jest przeprowadzenie dodatkowych kontroli. Na przykład badanie członków załogi na obecność alkoholu. W zależności od procedur obowiązujących w danym kraju członkowie załogi mogą być również poddani badaniom na obecność substancji psychoaktywnych.
Celem inspektorów jest ograniczenie do minimum zakłóceń operacyjnych oraz uniknięcie opóźnień; współpraca między inspektorami a załogą odgrywa istotną rolę w sprawnym przeprowadzeniu kontroli.
Kto podlega kontroli?
Każdy statek powietrzny lecący do lub z państwa uczestniczącego w programie może podlegać inspekcji na płycie. Unijny program inspekcji na płycie lotniska obejmuje wyłącznie kontrole przeprowadzane wobec zagranicznych operatorów statków powietrznych, tj. operatorów z państwa innego niż państwo przeprowadzające kontrolę. Inspekcje na płycie przeprowadzane wobec krajowych operatorów statków powietrznych wchodzą w zakres odpowiedzialności odpowiednich krajowych władz lotniczych i nie są częścią unijnego programu inspekcji na płycie. W praktyce oznacza to, że kontrola fińskiego operatora na lotnisku w Hiszpanii wchodzi w zakres unijnego programu inspekcji na płycie, podczas gdy kontrola hiszpańskiego operatora na płycie lotniska w Hiszpanii już nie.
Nie tak oczywiste, jak mogłoby się wydawać
W przeciwieństwie do zaplanowanych kontroli, inspekcje na płycie odbywają się z krótkim wyprzedzeniem. Operatorzy statków powietrznych nie są wcześniej powiadamiani o inspekcji. Dzięki temu inspektorzy mogą obserwować statki powietrzne i załogi w rzeczywistym środowisku pracy, a nie w specjalnie przygotowanych warunkach. Pozwala to uzyskać rzeczywisty obraz codziennych operacji.
Różne nieprawidłowości należą do różnych kategorii
Nie wszystkie nieprawidłowości mają taki sam charakter. Każdy problem zidentyfikowany w trakcie inspekcji jest klasyfikowany według stopnia jego dotkliwości.
- Nieprawidłowości kategorii 1 nie są istotne i mają niewielki wpływ na bezpieczeństwo.
- Nieprawidłowości kategorii 2 są bardziej istotne i wymagają podjęcia działań naprawczych oraz przekazania informacji zwrotnych przez operatora po inspekcji, jednak lot może zostać wznowiony.
- Nieprawidłowości kategorii 3 są najpoważniejsze i wymagają działań korekcyjnych przed wznowieniem lotu oraz przekazania informacji zwrotnych od operatora po zakończeniu prac.
W swojej analizie danych EASA uwzględnia stopień dotkliwości i częstotliwość występowania nieprawidłowości, co może skutkować koniecznością poświęcenia większej uwagi niektórym operatorom statków powietrznych.
Od pasa startowego do szerszej perspektywy
Wyniki każdej inspekcji przeprowadzonej w ramach unijnego programu inspekcji na płycie lotniska są wprowadzane do wspólnej bazy danych – tak zwanego „narzędzia inspekcji na płycie lotniska”. Narzędzie to umożliwia zarówno krajowym organom władz lotniczych, jak i operatorom wymianę informacji dotyczących przeprowadzonych wcześniej kontroli oraz odniesienie się do kwestii zgłoszonych podczas tych inspekcji. Zapewnia ono również EASA dane niezbędne do przeprowadzenia analizy poszczególnych operatorów oraz do uzyskania szerszego obrazu trendów i potencjalnych zagrożeń w różnych regionach i na całym świecie.
Dwa razy w roku EASA wraz z przedstawicielami krajowych władz lotniczych dokonuje przeglądu wyników poszczególnych operatorów w celu ustalenia, czy powinni oni zostać objęci priorytetowym nadzorem, czy też nie. Wynik tego przeglądu jest również uwzględniany przez Komisję Europejską jako wkład w dyskusje dotyczące unijnego wykazu bezpieczeństwa lotniczego. Przeglądy te pomagają również zapewnić, że wszystkie państwa stosują te same standardy i uczą się od siebie nawzajem.
Unijny wykaz bezpieczeństwa lotniczego
Unijny wykaz bezpieczeństwa lotniczego to lista komercyjnych przewoźników lotniczych (pasażerskich i towarowych), którzy albo nie spełniają międzynarodowych norm bezpieczeństwa, albo są certyfikowani w państwach, w których nie istnieją normy certyfikacji lub nie istnieje nadzór ze strony właściwych organów. Przewoźnikom figurującym w unijnym wykazie bezpieczeństwa lotniczego zakazuje się wykonywania lotów do UE, z UE i w obrębie jej terytorium. Dotyczy to również przelotów nad terytorium UE. W wykazie mogą zostać umieszczeni również przewoźnicy, którzy nie obsługują połączeń do UE, co ma służyć ostrzeganiu osób podróżujących poza UE o obawach dotyczących bezpieczeństwa.
Za unijny wykaz bezpieczeństwa lotniczego nie odpowiada EASA. Zarządza nim Komisja Europejska (DG MOVE). Jednak wyniki procedury EASA dotyczącej zezwoleń dla państw trzecich oraz wyniki inspekcji na płycie stanowią istotne elementy mechanizmu unijnego wykazu bezpieczeństwa lotniczego.
System wykraczający poza granice państw
Inspekcje na płycie nie ograniczają się wyłącznie do Unii Europejskiej. W programie uczestniczy 50 państw z całego świata – państw należących do UE i niebędących członkami UE.
Udział w unijnym programie inspekcji na płycie jest obowiązkowy dla państw członkowskich EASA. EASA zawarła uzgodnienia robocze z państwami niebędącymi członkami EASA, które uczestniczą w programie.
Eksperci gromadzą się podczas regularnych spotkań dotyczących koordynacji i standaryzacji inspekcji na płycie, zwanych RICS (ang. Ramp Inspection Coordination and Standardisation meetings), w celu omówienia wspólnych wyzwań oraz możliwości usprawnienia programu. Jednocześnie trwają prace nad opracowaniem nowych narzędzi i systemów, których celem jest zwiększenie skuteczności analizy danych i współpracy oraz ograniczenie obciążenia związanego z inspekcjami zarówno dla inspektorów, jak i operatorów statków powietrznych.