Με τον όρο «ανώτερος εναέριος χώρος» ο EASA αναφέρεται στην περιοχή πάνω από την οποία τα αεροσκάφη συνήθως πετούν και κάτω από τον «χώρο», όπου μπορεί να δημιουργηθεί ανεπαρκής αεροδυναμική άντωση για τις συνήθεις πτητικές λειτουργίες των αεροσκαφών, παρά το γεγονός ότι τα όρια του ανώτερου αυτού εναέριου χώρου εξακολουθούν να μην έχουν καθοριστεί ή συμφωνηθεί σε διεθνές επίπεδο.
Στο άρθρο έχουμε καλύψει τα βασικά στοιχεία: Πτητικές λειτουργίες στον ανώτερο εναέριο χώρο: τι συμβαίνει στην περίπτωση που ο ουρανός δεν είναι το όριο;
Σε αυτό το άρθρο, αναλύουμε νέους σχεδιασμούς αεροσκαφών που μπορούν να χρησιμοποιούν τον ανώτερο εναέριο χώρο και τα οφέλη που μπορεί να αναμένει η κοινωνία από τις λειτουργίες ανώτερου εναέριου χώρου.
Τι είδους αεροσκάφη θα μπορούσαν να χρησιμοποιούν τον ανώτερο εναέριο χώρο και για ποιους σκοπούς;
Στον ανώτερο εναέριο χώρος μπορούν να κυκλοφορούν διάφοροι τύποι αεροσκαφών, με ευρύ φάσμα ταχύτητας — από πολύ αργά έως πάρα πολύ γρήγορα. Αποτελεί επίσης ζώνη διέλευσης των οχημάτων που κατευθύνονται στο διάστημα. Εδώ θα επικεντρωθούμε στα αεροσκάφη που θα εκτελούν πτήσεις σε ανώτερο εναέριο χώρο, και τα οποία θα υπάγονται κυρίως στην αρμοδιότητα της EASA, εφόσον εμπίπτουν στον ορισμό των αεροσκαφών της πολιτικής αεροπορίας.
Συστήματα πλατφόρμας μεγαλύτερου ύψους (Higher-Altitude Platform Systems) ( - ή ψευδοδορυφόροι μεγαλύτερου ύψους)
Οι πλατφόρμες μεγαλύτερου ύψους αναμένεται να αποτελέσουν τον μεγαλύτερο αριθμό αεροσκαφών που θα κυκλοφορούν στον ανώτερο εναέριο χώρο. Πρόκειται για πολύ ελαφρά οχήματα, με μεγάλο εκπέτασμα πτερύγων, συχνά μεγαλύτερο από εκείνο των συμβατικών αεροσκαφών. Συνήθως τροφοδοτούνται από τον ήλιο μέσω φωτοβολταϊκών στοιχείων και μπορούν να παραμείνουν στον αέρα για μεγάλο χρονικό διάστημα, πετώντας αργά. Οι πλατφόρμες μεγαλύτερου υψομέτρου μπορούν να χρησιμοποιηθούν, μεταξύ άλλων, για τηλεπικοινωνίες, ναυσιπλοΐα και γεωσκόπηση. Έχουν τη δυνατότητα να αντικαταστήσουν ή να συμπληρώσουν τις υπηρεσίες που παρέχονται από τεχνητούς δορυφόρους χαμηλής γήινης τροχιάς. Το πλεονέκτημά τους είναι ότι μπορούν να αναπτυχθούν γρήγορα, να προσγειωθούν για να επικαιροποιηθούν και στη συνέχεια να σταλούν εκ νέου στον ανώτερο εναέριο χώρο. Παρά το όνομά τους, οι πλατφόρμες αυτές θεωρούνται αεροσκάφη και, ως εκ τούτου, εμπίπτουν στην αρμοδιότητα του EASA.
Aερόστατα
Τα αερόστατα μπορούν να φτάσουν σε πολύ μεγαλύτερα υψόμετρα σε σχέση με τα συστήματα πλατφόρμας μεγάλου ύψους, ξεπερνώντας συχνά τα 30 χιλιόμετρα στη στρατόσφαιρα. Ορισμένα φτάνουν ή ξεπερνούν ακόμη και το υψόμετρο των 40 χιλιομέτρων. Όπως και τα συστήματα πλατφόρμας μεγάλου ύψους, είναι επαναχρησιμοποιούμενα, έχουν τη δυνατότητα να προσγειωθούν, να ανακτηθούν για συντήρηση ή επικαιροποίηση και να τεθούν εκ νέου σε λειτουργία. Χρησιμοποιούν ήλιο ή υδρογόνο για να αιωρούνται και παραμένουν ως επί το πλείστον ακίνητα λόγω των προβλέψιμων ανέμων που επικρατούν στη στρατόσφαιρα. Οι εφαρμογές τους περιλαμβάνουν, για παράδειγμα, την επιστημονική έρευνα, τη συνδεσιμότητα στο διαδίκτυο, τη γεωσκόπηση και τη στρατιωτική επιτήρηση. Μια άλλη ενδιαφέρουσα χρήση των αερόστατων είναι ο λεγόμενος τουρισμός «κοντινού διαστήματος», μέσω του οποίου ο κλάδος μπορεί να προσφέρει στους επιβάτες μια πύλη πρόσβασης στην άκρη του διαστήματος χωρίς πυραύλους. Τα αερόστατα αυτά προσφέρουν μια ήπια ανάβαση στη στρατόσφαιρα, όπου οι ταξιδιώτες μπορούν να παρατηρήσουν την καμπυλότητα της Γης και το σκοτάδι του διαστήματος από μια καψούλα υπό πίεση. Σε σύγκριση με τα συστήματα πλατφόρμας μεγάλου ύψους, τα αερόστατα έχουν χαμηλότερο κόστος και μεγαλύτερη αντοχή, αλλά αντιμετωπίζουν προκλήσεις όπως η μεταβολή των καιρικών συνθηκών και οι περιορισμοί του ωφέλιμου φορτίου.
Υπερηχητικά και υπερ-υπερχητικά αεροσκάφη
Τέτοια αεροσκάφη θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για τη μεταφορά επιβατών και εμπορευμάτων, πετώντας σε μεγαλύτερο ύψος και με πολύ μεγαλύτερη ταχύτητα. Υπερηχητικό είναι το αεροσκάφος του οποίου η ταχύτητα είναι μεγαλύτερη από την ταχύτητα του ήχου, δηλαδή μεγαλύτερη από 1236 χιλιόμετρα ανά ώρα. Η ταχύτητα των υπερ-υπερχητικών αεροσκαφών είναι πενταπλάσια της ταχύτητας του ήχου, δηλαδή πάνω από 6 000 χιλιόμετρα ανά ώρα. Φανταστείτε να πετάτε από την Πορτογαλία στη Νέα Ζηλανδία μέσα σε λίγες μόνο ώρες! Ωστόσο, οι μεταφορές υψηλής ταχύτητας μπορούν να καταστούν βιώσιμες μόνο εάν είναι οικονομικά προσιτές για τους επιβάτες και πραγματοποιούνται με περιβαλλοντικά βιώσιμο τρόπο. Ο αντίκτυπος που έχουν στο περιβάλλον και η ηχορύπανση που προκαλούν οι δραστηριότητες αυτές εξακολουθούν να αποτελούν πρόκληση η οποία θα πρέπει να αντιμετωπιστεί προτού οι πτητικές αυτές λειτουργίες γίνουν μέρος της ζωής μας.
Οφέλη από τις πτητικές λειτουργίες στον ανώτερο εναέριο χώρο και σχετική έρευνα
Καινοτομία
Οι 
λειτουργίες στον ανώτερο εναέριο χώρο απαιτούν διαφορετική προσέγγιση σε σχέση με τις παραδοσιακές εναέριες ή διαστημικές πτητικές λειτουργίες, γεγονός που οδηγεί σε καινοτόμες έννοιες και ανακαλύψεις που τείνουν να έχουν δευτερογενείς συνέπειες. Η έρευνα μπορεί να οδηγήσει σε βελτιώσεις, για παράδειγμα, στους τομείς του σχεδιασμού, της πρόωσης, της παραγωγής ηλιακής ενέργειας, των αυτόνομων συστημάτων, των ελαφρών σύνθετων υλικών, των προηγμένων τεχνολογιών αποθήκευσης ενέργειας, μεταξύ άλλων, και οι οποίες που μπορούν να ενισχύσουν την ευρύτερη αεροδιαστημική και βιομηχανική καινοτομία.
Περιβάλλον
Όπως προαναφέρθηκε, ορισμένα από τα αεροσκάφη που μπορούν να κάνουν χρήση του ανώτερου εναέριου χώρου χρησιμοποιούν πιο πράσινες τεχνολογίες, όπως η ηλιακή ενέργεια και το υδρογόνο. Εάν τέτοια αεροσκάφη μπορούν να αντικαταστήσουν τους δορυφόρους, οι οποίοι για να εκτοξευθούν απαιτούν πυραυλική προώθηση – δηλαδή, περισσότερα ορυκτά καύσιμα και λιγότερους πράσινους πόρους – θα υπήρχαν περιβαλλοντικά οφέλη. Επιπλέον, τα συστήματα πλατφόρμας μεγάλου ύψους και τα αερόστατα μπορούν να ανακτηθούν ευκολότερα, οδηγώντας σε μείωση των «διαστημικών αποβλήτων». Τέτοια συστήματα μπορούν επίσης να συμβάλουν στην έρευνα για το κλίμα και την ατμόσφαιρα, βελτιώνοντας την κατανόηση και τον μετριασμό των περιβαλλοντικών προκλήσεων μέσω της συνεχούς παρακολούθησης υψηλής ανάλυσης της επιφάνειας της Γης και της ατμόσφαιρας.
Ταχύτητα
Ο ανώτερος εναέριος χώρος προσφέρει τη δυνατότητα ταχύτερης μετακίνησης, η οποία είναι χρήσιμη, για παράδειγμα, σε περιπτώσεις έκτακτης ανάγκης. Μπορεί να καταστήσει δυνατή την ταχεία ανάπτυξη υποδομών ζωτικής σημασίας ή την κατεπείγουσα παράδοση ιατροφαρμακευτικού υλικού ή ανθρωπιστικών προμηθειών σε απομακρυσμένες ή απομονωμένες περιοχές.
Συνδεσιμότητα
Οι πλατφόρμες που λειτουργούν σε ανώτερο εναέριο χώρο μπορούν να ενισχύσουν την παγκόσμια επικοινωνία παρέχοντας ευρυζωνική συνδεσιμότητα σε υποεξυπηρετούμενες περιοχές, συμβάλλοντας με αυτόν το τόπο στη γεφύρωση του ψηφιακού χάσματος. Μπορούν επίσης να συμπληρώσουν τους δορυφόρους, αυξάνοντας την ανθεκτικότητα και μειώνοντας τις λανθάνουσες καθυστερήσεις στα παγκόσμια δίκτυα.
Παρατήρηση και ασφάλεια
Οι επιχειρήσεις στον ανώτερο εναέριο χώρο προσφέρουν βελτιωμένες ικανότητες γεωσκόπησης, περιβαλλοντικής παρακολούθησης και επιτήρησης των συνόρων ή της θάλασσας. Μπορούν επίσης να παράσχουν πολύτιμα δεδομένα για τη γεωργία και τη διαχείριση καταστροφών.
Οικονομική ανάπτυξη και συνεργασία
Οι δραστηριότητες στον ανώτερο εναέριο χώρο μπορούν να παράσχουν κίνητρα για νέες αγορές, να δημιουργήσουν θέσεις απασχόλησης και να ενθαρρύνουν τη διεθνή συνεργασία σε θέματα κανονιστικών ρυθμίσεων και βέλτιστων πρακτικών. Η ανάπτυξη πλαισίων διακυβέρνησης για τον τομέα αυτό προάγει τη διαφάνεια, την ασφάλεια και τη βιώσιμη χρήση του κοντινού διαστήματος, ενώ παράλληλα ενισχύει τη συνεργασία μεταξύ των τομέων της αεροπορίας και του διαστήματος.
Συνεπώς, ακόμη και πριν από την εκτέλεση πτητικών λειτουργιών μεγάλης κλίμακας στον ανώτερο εναέριο χώρο, μπορούμε ήδη να αρχίσουμε να αντλούμε όφελος από το έργο για την υλοποίηση των εν λόγω πτητικών λειτουργιών. Η EASA συμμετέχει επίσης στην έρευνα και την παρακολούθηση των εξελίξεων στον κλάδο, με σκοπό να στηρίξει την καινοτομία και να διασφαλίσει ότι η αεροπορία παραμένει ασφαλής και με ολοένα λιγότερες επιπτώσεις στο περιβάλλον. Μπορείτε να παρακολουθείτε όλες τις εξελίξεις στον ιστότοπο EASA Pro (διαθέσιμο μόνο στα αγγλικά).