W rześki letni poranek w Dolinie Loary, gdy pierwsze promienie słońca rozświetlają okolicę, dziesiątki kolorowych balonów na ogrzane powietrze powoli wznoszą się w niebo. Ta scena wydaje się niemal ponadczasowa. Za tym malowniczym widokiem kryje się jednak współczesna historia europejskiej współpracy w dziedzinie bezpieczeństwa.
Niewiele osób zdaje sobie sprawę, że balony są częścią świata EASA. Nie mają silników, komputerów pokładowych ani chowanego podwozia, ale w końcu są to statki powietrzne. Zapewnienie ich bezpieczeństwa i harmonizacji w całej Europie jest częścią misji EASA i obejmuje wszystko, od materiału powłoki – części balonu wypełnionej gorącym powietrzem – po kompetencje pilota.
Najstarsza forma lotu
Baloniarstwo ma tak bogatą tradycję, jak samo lotnictwo. We wrześniu 1783 r. bracia Montgolfier przeprowadzili pierwszy na świecie lot balonem na ogrzane powietrze. Zaledwie kilka tygodni później profesor Jacques Charles odbył pierwszy lot 
balonem typu charlier wypełnionym wodorem. Jeden balon był ogrzewany ogniem, drugi unosił się dzięki gazowi, a oba pobudzały wyobraźnię całego świata. Loty balonami gazowymi stały się szczególnie popularne w Niemczech w latach 50. i 60. XX wieku, natomiast balony na ogrzane powietrze zdominowały niebo na całym świecie.
Balony na ogrzane powietrze działają dzięki spalaniu propanu i zazwyczaj unoszą się w powietrzu przez około godzinę, podczas gdy balony gazowe mogą pozostawać w powietrzu przez kilka dni. Balony gazowe są jedyną dziedziną lotnictwa podlegającą EASA, w której nadal stosuje się wodór jako gaz nośny. Przypomina to, jak stara, a jednocześnie jak fascynująca pod względem technicznym jest ta gałąź lotnictwa.
Od dolin do regulacji
W całej Europie działają tysiące pilotów balonów – od małych rodzinnych przedsiębiorstw oferujących loty o wschodzie słońca po pasjonatów latających wyłącznie dla własnej przyjemności. To doświadczenie może wydawać się proste, ale zapewnienie bezpieczeństwa nie jest wcale łatwe. W tym celu należy stosować przepisy EASA Część BOP (Loty balonem) oraz Część BFCL (Licencjonowanie załogi balonu).
Wprowadzone w 2018 r. przepisy wprowadziły jednolite i spójne ramy bezpieczeństwa dla wszystkich lotów balonem w Europie. Część BOP obejmuje wszystkie zagadnienia związane z bezpieczeństwem. Piloci muszą zapoznać się z warunkami pogodowymi, stosować się do list kontrolnych, poinformować pasażerów o zasadach bezpieczeństwa oraz upewnić się, że na pokładzie nie znajdują się żadne towary niebezpieczne. W przepisach tych dokonuje się rozróżnia między podstawowymi lotami (zazwyczaj pilot i trzech pasażerów) a dodatkowymi wymogami dotyczącymi lotów komercyjnych, które mogą przewozić nawet 36 pasażerów.
Nauka latania balonem
Loty balonem charakteryzują się najniższym progiem wejścia w lotnictwie. Prywatna licencja pilota balonowego zazwyczaj wymaga około 16 godzin szkolenia lotniczego, co sprawia, że baloniarstwo jest bardziej dostępne niż większość innych form latania. Licencje są pogrupowane według wielkości balonów, od balonów na ogrzane powietrze z grupy A, które mogą przewozić kilku pasażerów, po gigantyczne balony z grupy D, które mogą unieść ponad 10 500 metrów sześciennych powietrza. W miarę zdobywania doświadczenia i wykonywania kolejnych godzin lotów piloci mogą przechodzić do sterowania większymi balonami z kolejnych grup.
Ramy licencjonowania, opracowane wspólnie z Europejską Federacją Balonową, przygotowano tak, aby szkolenia były proporcjonalne, a jednocześnie rzetelne. Odzwierciedla to również zasadę EASA, zgodnie z którą bezpieczeństwo opiera się nie tylko na przepisach, ale także na zaangażowaniu społeczności i wspólnych standardach.
Słuchanie społeczności
Baloniarstwo opiera się na społeczności. Wielu operatorów to małe kluby, przedsiębiorstwa rodzinne lub pasjonaci, którzy latają od pokoleń. Zamiast narzucać przepisy z góry, EASA współpracowała ze społecznością w celu stworzenia specjalnego zbioru zasad dotyczących latania balonem w ramach zasad łatwego dostępu.
To samodzielne źródło wiedzy zawiera tysiące stron materiałów dotyczących działania i licencjonowania załóg lotniczych w praktycznym, przyjaznym dla użytkownika formacie. Łączy w sobie przepisy wykonawcze, specyfikacje certyfikacyjne, akceptowalne sposoby spełnienia wymagań i materiały zawierające wytyczne z przejrzystą strukturą i intuicyjną nawigacją. Celem jest stworzenie zasad bezpieczeństwa, z których piloci mogą faktycznie korzystać, a nie tylko je czytać.
Rzemiosło kryjące się za pięknem
U podstaw każdego eleganckiego lotu leży imponująca technika. Nowoczesne czasze balonów wykonane są z tkaniny nylonowej i poliestrowej o wysokiej odporności na rozdarcia, z ochroną przed promieniowaniem UV i ogniem oraz starannie zaprojektowanymi systemami spuszczania powietrza. Pod nimi klasyczny pleciony kosz wiklinowy niemal niezmieniony od lat, ponieważ po prostu działa! Wiklina ugina się pod obciążeniem, pochłaniając energię uderzenia w sposób, w jaki nowsze materiały, takie jak włókno węglowe czy nadmuchiwane elementy, zwyczajnie nie są w stanie. To doskonały przykład współdziałania wieloletniej tradycji i fizyki.
Bezpieczne granice lotu
Loty balonem odbywają się w ramach ściśle określonych norm bezpieczeństwa. Za bezpieczne uznaje się starty przy wietrze o prędkości poniżej 10 węzłów i lądowania przy wietrze poniżej 15 węzłów. Jeśli te ograniczenia są przestrzegane, a sprzęt jest odpowiednio konserwowany, lot balonem jest niezwykle bezpieczny. Podobnie jak w przypadku wszystkich dziedzin lotnictwa, wypadki zdarzają się zazwyczaj wtedy, gdy przekracza się te granice lub pomija procedury.
Bezpieczeństwo, które sprzyja baloniarstwu
Loty balonem są wyjątkowe za sprawą wyważenia elegancji i precyzji. Każdy lot wydaje się nie wymagać wysiłku, a balon porusza się zgodnie z kierunkiem wiatru, jednak każde wzniesienie się zależy od dokładnej analizy pogody, szczegółowych list kontrolnych i skrupulatnej oceny pilota. Pasażerowie rzadko myślą o Części BOP lub Części BFCL; po prostu wsiadają do kosza, czują, jak odrywają się od ziemi, i ufają, że zrobiono wszystko, aby zapewnić im bezpieczeństwo.
Ta spokojna pewność odzwierciedla istotę bezpieczeństwa lotniczego, czyli niezawodność, której nie widać na pierwszy rzut oka. Kiedy widzisz balon unoszący się nad słonecznymi dolinami Loary i jej dopływów, pamiętaj, że to, co go unosi, to nie tylko ciepłe powietrze, lecz także wiedza, kunszt i wspólne zaangażowanie europejskiej społeczności pilotów balonów, wspieranej przez działania EASA mające na celu zapewnienie bezpieczeństwa i uroku tej znanej od wieków formy latania.